برنامه درسی به مثابه فرهنگ و برنامه­­درسی مبتنی بر فرهنگ

دکتر محرم آقازاده

چکیده

تصمیم به فرزندآوری مبتنی بر فرهنگ اتفاق می­افتد، با تأثر از فرهنگ، کودک دوره جنینی را طی می­کند، و در غالب موارد با توجه به فرهنگ، کودکی متولد می­شود. همچنین، فرهنگ است که شیوه فرزند پروری را می­آموزد. و کودکان با تکیه بر فرهنگ برای رفتن به مدرسه آماده می شوند. معلمان هم با اتکا بر فرهنگ تلاش می کنند میل و انگیزه به یادگیری را برانگیخته و تدریس کنند. موارد و شواهد بسیاری از این دست، بیانگر و بازنماینده فراگیری و غلبه فرهنگ بر همه شئون موجود انسانی است. و تعاریفی که از فرهنگ ارایه می­شود چونان شمولیتی دارند که، نمی توان واقعیت های مربوط به زندگی را پدیده ای فرهنگی منظور نکرد. تعاریفی که از فرهنگ در زیر آمده اند تصدیق کننده این برداشت هستند:

·         "فرهنگ ... مجموعه ای کلی است که دانش، باورداشت ها، هنرها، اخلاقیات، قوانین، رسوم و نیز هر گونه قابلیت ها و عادت های دیگری را در بر می گیرد که انسان به عنوان عضو یک جامعه آن را کسب می کند" تایلر، 1985، ص. 1، به نقل از کتاک[1]، 2002 ترجمه ثلاثی، 1386، ص. 365).

·         بارت[2](1984) فرهنگ را به مثابه " مجموعه اي از آموخته ها از باورها، و سنت ها مي داند که شخص را به رفتار مشترک در ميان اعضاي يک جامعه ي انساني هدايت مي کند"(ص. 54).

·         هال[3](1977) کارکرد فرهنگ را چونان " رسانه اي براي شخص در نظر مي آورد" و به باور او "... هيچ جنبه از حيات نيست که متأثر  و تغيير يافته به و سيله فرهنگ نباشد" (ص. 16).

·         اين برداشت بدان معناست که، ابراز خود، تفکر، حل مسأله، رواداري، فرمانروايي و .. همگي ناشي از فرهنگ است.

·          کارتر[4](2000) فرهنگ را "الگوهاي فراگرفته از تفکر و رفتاري مي داند که از نسلی به نسلي منتقل شده است و براي مردمان هر فرهنگي   مشخص است"(ص. 865).

بنا بر این، در این نشست تلاش می گردد برنامه درسی از دو چشم انداز مورد تدقیق قرار گیرد: نخست از این منظر که برنامه درسی خود چونان فرهنگ است؛ یعنی، هرآنچه فرهنگ نامیده می شود را در بر می­گیرد؛ دوم آن که، برنامه درسی امری فرهنگی است و باید مبتنی بر هر فرهنگ یا با در نظر آوری فرهنگ به مثابه فراروایتی بنیادین تدوین گردد.

در جمع بندی این بحث تلاش خواهد شد ضرورت­گذر از برنامه درسی ایدئولوژیک به برنامه درسی فرهنگی در ایران بازنمایی شود و پیامدهای عدم توجه به فرهنگ در زندگی دانش­آموزان به مثابه شهروندان فرهنگی به نمایش درآید.

 برای ارایه این بخش از شواهد عینی، پژوهشی و نظری سود جسته خواهد.