فراخوان مقاله ویژه نامة واژگان پایه و برنامة درسی

w      سوابق طرح واژگان پايه

طرح واژگان پايه از سال 1379 آغاز گرديد و پس از دو سال فعاليت مطالعاتي به مرحلة گردآوري داده‌ها رسيد. داده‌ها از 175 مدرسه ابتدايي در سراسر ايران جمع‌آوري شد. پس از گردآوري داده‌ها، براي ساخت نرم افزار ويژة اين پژوهش، وارد کردن حجم عظيمي از داده و پس از آن تجزيه و تحليل داده‌ها به صورت رايانه‌اي و دستي اقدام شد. در پايان، گزارش اين پژوهش در سال 1384 در پنج جلد آماده و ارائه گرديد. گفتني است كه در سال 1383، طرح در هجدهمين جشنواره بين المللي خوارزمي در بخش پژوهش‌هاي كاربردي حائز رتبه دوم شد و در سال 2005 ميلادي برنده جايزه آيسسكو گرديد. هدف اين طرح در مرحلة نخست، بنابر سفارش زنده ياد مهندس جعفر علاقه‌مندان، رئيس وقت سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، پاسخ به نياز مؤلفان كتاب‌هاي درسي به نوعي بانك واژگاني سطح‌بندي ‌شده بود. پس از اتمام طرح و انتشار گزارش آن به دلايلي از جمله تعدد فهرست‌هاي واژگاني و حجم بالاي گزارش و عدم استفاده از نتايج طرح، در سال 1386 مهندس مهدي نويد، دبير شوراي عالي آموزش و پرورش و رييس وقت سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي پيشنهاد اجراي طرح پژوهشي كاربست يافته‌هاي واژگان پايه را داد. گزارش اين طرح اواخر سال 1387 ارائه گرديد.

w      ضرورت ويژه نامه

کمبود مقالات دربارة زبان در نشريات علمي- پژوهشي حوزة آموزش و پرورش کشور را مي‌توان به تعداد اندک پژوهش‌هاي صورت گرفته در اين زمينه نسبت داد. اگر چه اين توجيه کاستي فوق را برطرف نمي‌کند بلکه به نظر مي‌رسد اشاعة هر چه گسترده‌تر نتايج و يافته‌هاي پژوهش‌هاي صورت گرفته و اطلاع‌رساني آنها به مخاطبان به ويژه دست ‌اندرکاران تعليم و تربيت راهي مناسب‌تر براي جبران بخشي از بي‌توجهي به زبان باشد. زيرا مي‌توان شواهدي يافت که بخشي از عدم کاربست يافته‌هاي پژوهش‌ها به طور کلي در آموزش و پرورش ناشي از پنهان بودن يافته‌ها و يا بي‌ميلي مخاطبان بالقوة اين يافته‌ها براي مطالعة گزارش‌هاي پژوهشي پرحجم باشد. طرح پژوهشي واژگان پايه از جملة اين پژوهش‌هاست که با وجود نياز به نتايج آن و عليرغم استقبال کارشناسان آموزش و پرورش و دفتر تاليف کتاب‌هاي درسي، متاسفانه مي‌توان گفت تاکنون در کتاب‌هاي درسي از يافته‌هاي آن استفاده نشده است. از اين جهت مي‌توان اطمينان داشت که معرفي دستاوردهاي اين پژوهش از ابعاد مختلف امکان کاربرد نتايج اين طرح را از سوي دست ‌اندرکاران آموزش و پرورش کشور بيشتر مي‌کند. در پايان لازم است گفته شود که اغلب نتايج و يافته‌هاي طرح واژگان پايه تاکنون جز در گزارش‌هاي پژوهشي مربوطه انتشار نيافته است و با اطمينان مي‌توان گفت که به صورت بالقوه داراي مخاطبان و علاقه‌مندان بسياري است و در صورت انتشار اين ويژه‌نامه، مخاطبان براي نخستين بار با مجموعة مقالات مربوط به اين طرح و نتايج آن در يک نشريه روبرو خواهند شد.

w      محورهاي ارائة مقاله

اين ويژه نامه داراي هشت موضوع محوري براي ارائة مقاله و دربردارندة موضوعاتي است که يا دربارة آن پژوهش صورت گرفته است اما نتايج پژوهش‌ها منتشر نشده‌اند و يا داده‌هاي آن با توجه به طرح واژگان پايه وجود دارد و مي‌توان با اتکا به آنها مقالاتي را تهيه نمود. همچنين بايد گفت که در اين موضوعات کاربست نتايج طرح واژگان پايه در آموزش و پرورش به ويژه در تاليف کتب درسي جايگاه ويژه‌اي دارد.

1.    نقد و بررسي مطالعات واژگاني- آموزشي دربارة کتب درسي کشورهاي ديگر

بررسي تطبيقي واژگان کتب درسي کشورهاي ديگر نشان‌دهندة جايگاه واژگان پايه در تاليف کتب درسي است و همچون هر بررسي تطبيقي ديگري روشنگر جايگاه کشورمان در اين زمينه در مقايسه با ديگر کشورها خواهد بود.

2.    کاربرد روش‌ها، ابزارها و داده‌هاي طرح واژگان پايه در پژوهش‌هاي برنامة درسي

روش‌ها و ابزارهاي مورد استفاده در مراحل مختلف طرح پژوهشي واژگان پايه به دليل فقدان تجربه‌اي مشابه در اين سطح منجر به توليد ابزارها و استفاده از روش‌هايي خاص گرديد. طرح و الگوي نمونه‌گيري واژگان پايه که پس از نقد و بررسي شماري از طرح‌هاي نمونه‌گيري اجرا شده در آموزش و پرورش کشور، از جمله تيمز و پرلز، معرفي گرديد نمونه‌اي از روش‌هاي ياد شده است. اين الگو با توجه به تنوع زباني و گويشي مناطق مختلف کشور، وسعت کشورمان، تعدد مدارس ابتدايي (68000 مدرسة ابتدايي) و چگونگي پراکندگي آن و محدوديت‌هاي مالي و اجرايي، از ويژگي‌هاي خاصي برخوردار است و مي‌توان اين تجربه را در ديگر پژوهش‌هاي برنامة درسي به کار برد.

 همچنين در طرح واژگان پايه سه ابزارِ آزمون توليدي، آزمون ادراکي و پرسشنامة واژگاني معلمان طراحي شد و مورد استفاده قرار گرفت. هريک از اين ابزارها قابليت کاربرد در طرح‌هايي با موضوع مشابه در حوزة برنامة درسي را دارند؛ از جمله مي‌توان از آنها براي تشخيص توانايي‌ها و ناتواني‌هاي واژگاني کودکان بهره برد. علاوه بر روش‌ها و ابزارها، داده‌هاي گردآوري شده در اين طرح بسيار گسترده‌اند و مي‌توان از آنها به تناسب در پژوهش‌هاي حوزه‌هاي گوناگون برنامة درسي بهره برد؛ مثلا داده‌هاي گردآوري شده از آزمون توليدي، متوني کتبي را (از سراسر کشور) فراهم کرده است که براي پژوهش دربارة مسائل نوشتاري (املاء، انشاء، دستور زبان و... ) دانش آموزان ابتدايي قابل استفاده است و با وجود اين داده‌ها ديگر نيازي به مراحل پر هزينه و دشوار گردآوري داده به صورت ميداني نخواهد بود.

3.    کاربرد طبقه‌بندي‌هاي بسامدي و موضوعي واژگان پايه در برنامه‌ريزي درسي و آموزش

يافته‌هاي اصلي طرح واژگان پايه با توجه به هدف اين پژوهش، فهرستي از واژه‌هاست. طبقه‌بندي بسامدي و موضوعي واژگان پايه علاوه بر معرفي مطلوب‌تر يافته‌ها، با توجه به طبقه‌بندي موضوعات درسي در برنامة درسي و در کتاب‌هاي درسي، امکان کاربرد واژگان پايه را با توجه به موضوعات درسي فراهم مي‌سازد.

4.    واژگان پاية فارسي از ديدگاه جهاني‌هاي واژگاني

جهاني‌هاي واژگاني اصطلاحي است زبان‌شناختي و مطالعه در اين زمينه به منزلة مطالعة تطبيقي معنايي و موضوعي واژگان پاية فارسي و واژگان پاية کودکان در کشورها و زبان‌هاي ديگر است. اين موضوع با هدف شناخت اشتراکات معنايي و موضوعي واژگان پايه و يافتن جهاني‌هاي واژگاني مورد توجه قرار گرفته است.

5.    واژگان پايه و تاليف کتاب‌هاي درسي

هدف طرح واژگان پايه در مرحلة نخست، بنابر سفارش سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي، پاسخ به نياز مؤلفان كتاب‌هاي درسي و کاربرد واژگاني متناسب با دانش واژگاني فارسي دانش آموزان دبستاني ايراني در کتاب هاي درسي بوده است. سه عنوان زير نمونه‌هايي از کاربرد يافته‌هاي واژگان پايه در تاليف کتب درسي است.

5-1. يافته‌هاي واژگان پايه در خدمت تاليف کتاب درسي رياضي

5-2. واژگان پايه ابزار سنجش واژگان کتاب‌هاي درسي: مطالعة موردي کتاب "بخوانيم" پاية اول

5-3. واژگان پايه و تاليف کتب درسي کودکان استثنايي

6.    تمرکززدائي از نظام برنامه‌ريزي درسي با توجه به ويژگي‌هاي زباني در ايران

وجود زبان‌ها و گويش‌هاي مختلف در کشور و استفاده از زبان فارسي در آموزش و پرورش متمرکز کشور موجبات بي‌عدالتي آموزشي را در ميان دانش‌آموزان مختلف در سطح کشور فراهم مي‌آورد. با توجه به طبقات نمونة طرح واژگان پايه، يافته‌هاي مهمي در اين زمينه به دست آمده است؛ انتشار و اطلاع‌رساني دربارة اين يافته‌ها، گامي ابتدايي در راه رفع محروميت‌هاي زباني در کشور است. جايگاه زبان فارسي در وحدت بخشيدن به فرهنگ کشور از طريق نظام رسمي آموزش و پرورش و وجود نظام متمرکز در آموزش و پرورش کشور نيز مسائلي را به وجود آورده است؛ به نظر مي‌رسد از طريق داده‌ها‌ي گردآوري شده در طرح واژگان پايه مي‌توان به راه حل‌هايي در اين زمينه رسيد و برنامه‌ريزان درسي مي‌توانند با استفاده از اين يافته‌ها به حل آن بپردازند.

7.    واژگان پايه و آموزش زبان فارسي

آموزش زبان فارسي بخش مهمي از برنامة درسي مقطع ابتدايي و البته ساير مقاطع را به خود اختصاص مي‌دهد. استفاده از واژگان پايه به عنوان واژه‌هاي آشناي کودکان ايراني در زبان فارسي در آموزش زبان فارسي،  موجب بهبود آموزش زبان فارسي و فراهم کردن امکان يادگيري‌ مطلوبتر در اين درس مي گردد و با توجه به تاثير مهارت هاي زباني در يادگيري، اين امر موجب بهبود يادگيري در ساير دروس و موضوعات درسي مي گردد و از اين طريق کاهش افت تحصيلي را نيز در پي خواهد داشت.

8.    نقد طرح واژگان پايه

با وجود نتايج درخشان طرح واژگان پايه، گستردگي دامنة پژوهش، تعدد مراحل پژوهش و طولاني بودن آن، دشواري‌هاي پژوهشي و ديگر محدوديت‌ها در اين طرح، بي‌ترديد کاستي‌هايي را پديد آورده است. بنابراين بررسي ضعف‌ها و قوت‌هاي طرح واژگان پايه موضوعي است که با هدف بهبود کيفيت پژوهش‌هاي بعدي پيشنهاد مي‌شود.

w      مهلت ارسال چکيده:   15 فروردين 89

w مهلت ارسال چكيده همراه اصل مقاله: 25 ارديبهشت 89

علاقمندان به ارسال مقاله، اصل مقاله را به همراه چكيده به آدرس زير ايميل نمايند.

Email: persian.core.vocabulary@gmail.com