معرفی اجمالی موسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی

مقدمه

با تشكيل شوراي پژوهشي در برخي معاونت‌هاي وزارت آموزش و پرورش و گسترش شوراهاي پژوهشي در استانها وهمچنين برگزاري همايش هاي پژوهشي مختلف در اوايل دهه 70 نشانه های حركت هاي پژوهشي جديد در آموزش و پرورش ظاهر شد.

در واقع, با شروع اجراي نظام جديد آموزش متوسطه در آغاز اين دهه, فعالیت های پژوهشي در دفتر تحقيقات و برنامه ريزي سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي گسترش یافت. توسعه فعاليت هاي پژوهشي در این دفتر منجر به جدا شدن آن از تشكيلات سازمان پژوهش وتأسيس پژوهشكده تعليم و تربيت در سال 1375 گرديد. با تأسيس اين پژوهشكده كليه عناصر موجود در دفتر تحقيقات و برنامه‌ريزي سازمان پژوهش به اين پژوهشكده انتقال یافت و دفتر مزبور در سازمان پژوهش منحل شد. با این هجرت فعاليت‌هاي پژوهشي تا حدودي در اين سازمان متوقف گرديد.

در عین حال از نيمه دوم دهه 70 با تأسيس پژوهشكده های تعليم وتربيت، کودکان استثنائی و خانواده، نهضت پژوهش در آموزش و پرورش قوت بيشتري گرفت و با اين حركت بتدريج گرايش به توسعه فعاليتهاي پژوهشي به ويژه درحوزه كاربردي و يافتن راهكارهاي علمي براي حل مسائل آموزش و پرورش افزايش يافت و بتدریج فعاليت هاي پژوهشي در این نهاد به سمت تبدیل شدن به بک جریان عمومي حرکت كرد.

اما انبوه نیازهای پژوهشی در وزارت آموزش و پرورش که با اجرای نظام جدید آموزش متوسطه هر روز بیشتر می شد از یکسو و توسعه فرهنگ پژوهش و تغییر نسبی نگرش متخصصین و مسئولین آموزش و پرورش نسبت به اصلاحات آموزشی از طریق فرآیند پژوهش بجای اقدامات کارشناسی از سوی دیگر موجب شد که در اواخر دهه 70 با تغيير مديريت در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي درسي، فعاليت هاي پژوهشي در سازمان كه مدتها كند و تا حدي متوقف گرديده بود اهمیت ویژه پیدا کند. احساس ضرورت و نیاز به فعالیت های پژوهشی برای حل مسائل مختلف برنامه ریزی درسی و ارتقاء کیفیت برنامه های درسی موجب شد واحد پژوهش در سازمان تشکیل و اقدامات اولیه برای شکل گیری و تاسیس یک پژوهشکده یا موسسه پژوهشی صورت پذیرد.

تاسیس موسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی

به منظور پاسخگويي به بخشي از نيازهاي پژوهشي كشور در زمينه برنامه‌هاي آموزشي و درسي دوره‌هاي تحصيلي (ابتدايي، راهنمايي، متوسطه و پيش دانشگاهي) و ارتقاي سطح كيفي آنها مؤسسه پژوهشي برنامه ريزي درسي و نوآوري هاي آموزشي با کوشش فراوان در آبان ماه سال 1379با کسب مجوز از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در این سازمان تاسیس گردید. با تاسیس این موسسه اجراي استراتژي علمي كردن فعاليت هاي برنامه ريزي درسي در سازمان ممکن شد و حركت پژوهشي در وزارت آموزش و پرورش با بدست آوردن پایگاه دیگری تقويت گرديد.

ا هداف و چشم انداز

در برنامه جامع تحقیقات که به تصویب هیات امنا رسیده است سه هدف کلی و یک چشم انداز برای موسسه پژوهشی تعریف شده است: اهداف شامل:
· تولید دانش در حوزه برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی با تاکید بر تحقیقات علمی مبتنی بر مبانی اسلامی و فرهنگ ملی
· ارتقای کیفی برنامه های درسی دوره های مختلف تحصیلی
· ارتقای جایگاه علمی-پژوهشی موسسه در سطح ملی و بین المللی

و چشم اندار با عبارت زیر ترسیم شده است

موسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی، موسسه ای است علمی–پژوهشی در سطح ملی-بین المللی که با اجرای پژوهش های بنیادی، توسعه ای، کاربردی و انجام مطالعات تطبیقی، آسیب شناختی، احیاگرانه و آینده نگر در حوزه برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی، الگوهائی برای طراحی، اصلاح و بهبود برنامه های درسی، تولید مواد و رسانه های آموزشی بر اساس مبانی اسلامی، فرهنگ ملی و نظریه های سازوار تربیتی، ارائه دهد.

ساختار کلی

به استناد اساسنامه، ساختار مؤسسه‌پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشی از یک هیات امنا، شورای پژوهشی، رئیس موسسه و دو پژوهشكده : 1. .برنامه‌ريزي درسي 2. ارزشيابي و نوآوريهاي آموزشي تشکیل شده است و دارای ده گروه پژوهشی است که هر پژوهشکده 5 گروه پژوهشی را پوشش می دهد. این گروه ها در شرایط فعلی بشرح زیر می باشند:

الف: پژوهشکده برنامه‌ریزی درسی شامل:
1. گروه پژوهش در مبانی برنامه ریزی درسی
2. گروه پژوهش در برنامه های درسی علوم تجربی، ریاضی و فناوری
3. گروه پژوهش در برنامه های درسی علوم انسانی
4. گروه پژوهش در برنامه های درسی آموزش فنی و حرفه ای
5. گروه پژوهش در برنامه های درسی تربیت معلم
ب: پژوهشکده ارزشیابی و نوآوری‌های آموزشی شامل:
1. گروه پژوهش در نوآوری های آموزشی و تربیتی
2. گروه پژوهش در اعتبار بخشی و ارزشیابی از برنامه های درسی
3. گروه پژوهش در برنامه های درسی تربیت بدنی و بهداشت
4. گروه پژوهش در برنامه های درسی زبان آموزی
5. گروه پژوهش در برنامه های درسی هنر
علاوه براین، دارای واحدهای پشتیبانی شامل واحد اداری و مالی و توسعه، واحد کاربست و تعامل پژوهشی، واحد امور خدمات پژوهشی و نیازسنجی، واحد انتشارات، واحد اسناد و مدارک پزوهشی واحد اطلاع رسانی و بانک پژوهشگران است. موسسه پژوهشی در مجموع دارای 51 پست هیات علمی است که تا کنون حدود 15 نفر با مدرک دکتری به این موسسه جذب شده اند و بیش از 50 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه ها بصورت پاره وقت با گروه های پژوهشی همکاری دارند. علاوه بر اینها 8 نفر کارشناس ارشد در واحد های پشتیبانی فعالیت دارند.

خلاصه ای از فعالیتهای انجام شده

موسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری های آموزشی در کارنامه هفت ساله خود فعالیت‌های مختلفی را انجام داده است که برخی از آنها جزء فعالیتهای ابداعی و پیشرو در آموزش و پرورش بوده است. اجمال این فعالیتها بشرخ زیر است:
1. انجام یکصدو بیست ونه پژوهش پایان یافته که برخی از آنها حمایت از پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری است در زمینه های برنامه ریزی درسی (57 عنوان)، فلسفه تعلیم و تربیت (5 عنوان)، روانشناسی(11 عنوان)، آموزش های فنی و حرفه ای(11 عنوان)، تربیت دینی(6 عنوان)، زبان آموزی(12 عنوان)، ارزشیابی(11 عنوان)، فناوری(14 عنوان) و مدیریت (2 عنوان).
2. انتشار فصلنامه نوآوری های آموزشی که برای اولین بار در آموزش و پرورش مجوز علمی – پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دریافت کرد.
3. اجرای دو همایش ملی و یک همایش بین المللی که هر سه همایش از نظر موضوع نو و منحصر به فرد بود شامل همایش آموزش فناوری در آموزش عمومی، همایش ملی نوآوری آموزشی و همایش بین المللی سیمای پیامبر اعظم و برنامه درسی
4.برگزاری اولین کارگاه نوآوری های آموزشی با حضور پروفسور لادریه از فرانسه و جمعی از استادان برجسته دانشگاه
5. مبادله تفاهم نامه و عقد قراردادهای پژوهشی با دانشگاه ها
6. حمایت از انجمن های علمی و پژوهشی بویژه در زمینه برنامه ریزی درسی و پژوهش
7. اجرای هفته پژوهش در سه دوره در سطح وزارت آموزش و پرورش و دو دوره در سطح سازمان پژوهش و برنام ریزی آموزشی
8. طراحی و تدوین نظام تحقیقات و ترسیم فرآیندهای پژوهشی و اجرای آنها
9. طراحی نظام تحقیقات هوشمند
10.استفاده از اتوماسیون اداری برای اولین بار در آموزش و پرورش
11.طراحی نظام برنامه ریزی درسی در سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
12. تدوین طرح جامع تحقیقات و برنامه ریزی استراتژیک در سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی در چارچوب برنامه چهارم توسعه
این موسسه در کارنامه خود در دوره های مختلف ارزیابی موفق به کسب درجه A از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری شده است و تعداد 7 اختراع به ثبت رسانده است.
خلاصه ای از فعالیتهای در دست اقدام:

در حال حاضر در چارچوب برنامه جامع تحقیقات و برنامه یکساله موسسه اقداماتی بشرح زیر در حال انجام است:
1. پی گیری اجرای 20 عنوان طرح پژوهشی در حال انجام
2. برنامه‌ریزی و اجرای 20 نشست علمی در طول سال 86
3. اعلان 114 عنوان پژوهشی برای سه سال 86 الی 88 در قالب ده گروه پژوهشی
4. بررسی و تصویب پسشنهاده های پژوهشی رسیده به موسسه
5. انتشار 4 شماره فصلنامه علمی – پژوهشی نوآوری های آموزشی
6. انتشار 4 شماره ویژه نامه فصلنامه علمی – پژوهشی

7. ترجمه و تالیف 20 عنوان کتاب طی سال 1386
8. اجرای همایش های یافته های پژوهشی پایان یافته
9. برگزاری مراسم هفته پژوهش

تهیه کننده: دکتر علی اصغر خلاقی