خبرنامه الکترونیکی انجمن مطالعات برنامه ریزی درسی ایران

موضوع مرتبط :

بيش از هشتاد سال از گنجاندن درس تربيت بدني در برنامه هاي درسي ايران مي گذرد.  اين درس در كليه مقاطع تحصيلي به صورت دو ساعت در هفته تدريس شده است.  علي رغم قدمت آن در برخي از مقاطع تحصيلي با مشكلاتي همراه بوده به طوريكه در مقاطع راهنمايي و متوسطه فاقد برنامه درسي مصوب و برنامه درسي دوره ابتدايي در سال 1383 به تصويب رسيده است.   همچنين به علت كمبود نيروي انساني متخصص و ناكافي بودن اماكن و فضاهاي ورزشي و فقدان منابع مالي برنامه هاي درسي تربيت بدني بخش اعظم اهداف آن تحقق نيافته است. 

گروه تربيت بدني در دفتربرنامه ريزي و تاليف كتب درسي سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي از سال 1384 فاقد مسئول بوده و فعاليت­ها و برنامه هاي آن به حالت تعليق در آمده است.  اهميت تربيت­بدني و ورزش و كاركردها و ماموريت­هاي آن به نحوي است كه بخش اعظم اهداف تعليم و تربيت در بسياري از كشورها از طريق ورزش صورت مي گيرد. انجمن بين المللي سلامت، تربيت بدني، تفريح، ورزش و حركات ريتميك (ICHPERSD ) با تعيين استانداردهاي تربيت­بدني وطراحي فعاليت­هاي مناسب، چشم انداز تعليم و تربيت از طريق ورزش را در سرلوحه برنامه­هاي خود قرارداده است.  اين موضوع نشان دهنده اهميت تربيت بدني و ورزش و ميزان ارتباط آن با ساير دروس در نظام­هاي آموزشي است.  اين مساله در برنامه درسي بسياري از كشورهاي توسعه يافته و برخي از مجامع بين­المللي مانند اتحاديه اروپا نيز به چشم مي خورد.  علي رغم پيشرفت هاي قابل توجه در اين زمينه در بسياري از كشورهاي جهان برخي از صاحب نظران برجسته اين حوزه از وضعيت موجود رضايت نداشته و اعلام نمودند درس تربيت بدني در وضعيت خوبي قرار ندارد( هاردمن2005).  علاوه بر آن نامگذاري سال 2005 به عنوان تعليم و تربيت از طريق ورزش توسط يونسكو بر اهميت مضاعف تربيت بدني و ورزش مي­افزايد.  حال چه بايد كرد؟  چگونه مي توان اين فاصله را پر كرد؟  اگر قرار است تلاشي در اين رابطه صورت گيرد و وضعيت درس تربيت بدني در نظام آموزشي بهبود يابد، لازم است در ابتدا نگرش مسئولين آموزش و پرورش به تربيت بدني و ارتباط آن با ساير دروس تغيير يابد.  سپس تدوين برنامه درسي جامع و راهبردي با توجه به پيشرفت­هاي علمي جهان و بومي سازي آنها و تامين منابع و امكانات براي اجراي اين درس، تهيه كتب راهنماي تدريس و تامين نيروهاي متخصص از جمله فعاليت­هايي است كه بايد به تدريج صورت پذيرد.

دکتر محمد جوادی پور- مسئول گروه برنامه درسی و تربیت بدنی

موضوع مرتبط :

یکی از حوزه های یادگیری پیش بینی شده در برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران، حوزه یادگیری سلامت و تربیت بدنی است. در این برنامه، سلامت و تربيت بدني به عنوان عاملي اساسي و موثر در توسعه‌‌ي فرد‌ي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي،  اقتصاد‌ي, و ابزاری ضرور‌ي برا‌ي رشد و پرورش انسان‌هايي سالم و توانمند جهت دست‌يابی به ابعادي از حيات طيبه معرفي شده است.

حوزه سلامت و تربيت بدني به دنبال برقراري سلامتي كامل جسمي، رواني، و ايجاد زمينه‌هايي در جهت شناساندن روش‌هاي درست فعاليت جسماني، ارتقا توانايي‌هاي بدني، تبيين روش‌هاي تفريحي سالم و ترويج بهداشت و اصول سالم زيستن و پيشگيري از ايجاد بيماري و اختلال و معلوليت‌هاي ارگانيك و توانمندسازي افراد در تسلط بر رفتار خود و حفظ سلامت مي‌باشد

قلمرو این حوزه‌ي ‌‌يادگيری دو ز‌ير حوزه‌ي اصلی سلامت و بهداشت، و تربيت بدنی و تفریحات سالم است که شامل موارد زیر است:

·           مهارت‌های حرکتی و آمادگي جسماني

·           بازي‌ها و رشته‌های ورزشی

·           تفريحات سالم

·           اصول تغذ‌يه‌ي سالم و متوازن

·           ايمني و پيشگيري از آسيب‌هاي فردي و جمعي در ابعاد و شرايط مختلف

·           مهارت‌هاي زيستي و بهداشت فردي و عمومي

·           نظام مراقبت از سلامت جسماني و روانی با تأکيد بر سلامت فرد، خانواده و اجتماع

·           بهداشت بلوغ و سلامت نوجواني

زمان پيش‌بيني‌شده براي اين حوزه در جدول ساعات هفتگي, در دوره ابتدایی 3 ساعت, مرحله‌ي اول دوره متوسطه(راهنمايي) 3 ساعت,  سال اول مرحله‌ي دوم متوسطه درشاخه نظری معادل 3 ساعت ، سال دوم و سوم 2 ساعت , و در شاخه‌ي فني و حرفه‌اي و كار و دانش در هر سه سال 2ساعت مي‌باشد.

محتواي اين حوزه‌ي يادگيري از سه بخش اساسي در هم تنيده، شامل : 1. يادگيري‌هاي مشترك، 2. مفاهيم، اصطلاحات، نظريات، مهارت‌ها، نگرش‌ها, روش‌ها و فرايندهاي خاص اين حوزه‌ي يادگيري و موضوع درسي، 3. مفاهيم، اصطلاحات، نظريات، نگرش‌ها, مهارت‌ها، روش‌ها و فرايندهاي بين‌رشته‌اي كه بين اين حوزه و حوزه‌ي يادگيري علوم تجربي و آداب و مهارت‌هاي زندگي مشترك مي‌باشند تشكيل شده است. از اين‌رو  اين حوزه‌ يادگيري علاوه بر پوشش‌دهي به يادگيري‌هاي مشترك و خاص در كاركرد اوليه‌ي خود، از طريق ارتباط افقي با برخي از حوزه‌ها به عنوان كاركرد ثانويه به تقويت، تعميق و يكپارچگي يادگيري كمك مي‌كند. به دليل نيمه تخصصي بودن محتواي برنامه‌هاي درسي مرحله دوم دوره متوسطه, ساعت اين حوزه كاهش يافته اما آموزش‌هاي مرتبط با موضوع بهداشت در حوزه‌‌هاي يادگيري علوم تجربي, و آداب و مهارت‌هاي زندگي پيگيري خواهد شد. 

دکتر افسانه سنه- عضو گروه مطالعات برنامه درسی و تربیت بدنی

موضوع مرتبط :

عنوان اثر ( زبان اصلی):Designing the physical education 2009 curriculum

عنوان اثر: طراحي برنامه درسي تربيت‌بدني، توسعه شيوه زندگي فعال

نويسنده: Judith E. Rink 2009، دانشگاه كاروليناي جنوبي

ناشر:MC Graw Hill Higher Education 

اثر حاضر با ارائه فرآيند ارزيابي و توسعه طرح برنامه درسي كامل شامل انتخاب و تعيين اولويتها تا ارزيابي و نيازسنجي نيازهاي تربيتي و پرورشي، شما را قادر مي‌سازد واحدهاي خاص و دروس را طراحي نمائيد. بطور کلی کتاب حاضر فرآيند طراحي برنامه درسي و نحوة طراحي دروس و واحدي خاص را آموزش مي‌دهد. در این راستا استانداردهاي ملي تربيت‌بدني با استفاده از چهارچوبهاي برنامه درسي مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان با اهداف خاص برنامه ادغام شده اند.

يكي از نكات مهم در مورد آماده‌سازي دانش‌آموزان براي ورزش، ارتقاء دانش آنها در مورد علت اهميت فعاليتهاي بدني و سطح سلامت‌افزاي آمادگي جسماني و نحوه تقويت و حفظ آمادگي جسماني از طريق شيوة آموزشي و شيوة عملي است. در واقع كمك به دانش‌آموزان در گذار از كلاس تربيت‌بدني به شركت در فعاليتهاي بدني خارج از مدرسه، رسالت اصلي برنامه تربيت‌بدني محسوب مي‌شود. از اينرو، در کتاب حاضر تلاش شده است از طریق برنامه درسی از يك سو زمینه فعالیتهای بدنی در اجتماع برای دانش آموزان فراهم شود و از سوي ديگر دانش‌آموزان شرکت در فعالیتهای بدنی در عرصه اجتماع هدايت شده اند.

دکتر محمد پورکیانی- عضو گروه مطالعاتی برنامه درسی و تربیت بدنی

موضوع مرتبط :

تربيت­بدني و آموزش ورزش در ايران تا اواخر قرن سيزدهم فقط در مدارس نظام و بين دستجات نظامي توسط بعضي از افسران خارجي ديده مي‌شد.  اولياي دانش‌آموزان تا آن موقع نسبت به بازي و ورزش مخالفت مي‌كردند و آن را سبكي و جلفي مي‌دانستند و گاهي هم اطفال را كه مبادرت به بازي مي‌نمودند، تنبيه بدني مي‌كردند.

توسعه تربيت­بدني در ايران همراه با توسعه آموزش و پرورش نوين (تأسيس دارالفنون در سال 1277) و طراحي نظام آموزشي ايران در اواخر قرن سيزده بوده­است.  گفته مي‌شود كه ميرزاتقي خان اميركبير اولين كسي است كه شكل‌هايي از درس «ورزش» يا همان تربيت بدني را در برنامه‌ي درسي مدارس گنجاند.  در قانون اساسي فرهنگ (وزارت آموزش و پرورش) نهم آبان 1290 تأكيد شد كه در برنامه‌ريزي مكاتب و مدارس به تربيت بدني و ورزش توجه شود. تربيت­بدني در مدارس از سال 1295 به هنگام مراجعت استاد ميرمهدي ورزنده از بلژيك و تركيه به كشور مورد توجه قرار گرفت.  با پشتكار و سعي ايشان به تدريج از مخالفت با تربيت­بدني كاسته شد و به نقش تربيتي و آثار آن در روحيه و بدن دانش‌آموزان پي‌بردند.  در اين زمان اضافه كردن تربيت بدني در برنامه مدارس مطرح شد.  اولين كسي كه به اجراي اين امر همت گماشت مرحوم نصيرالدوله بدر وزير فرهنگ در سال 1289 بود.  سپس آقاي ابراهيم حكيم الملك حكيمي و مرحوم نيرالملك آن را حمايت كردند.  سرانجام، در 14 شهريور ماه سال 1306 خورشيدي (1927 م.) بنا به پيشنهاد سيد محمد تديّن وزير فرهنگ «قانون ورزش اجباري» در آموزشگاه‌ها در چهار ماده به شرح زير به مجلس شوراي ملي تقديم و به تصويب رسيد:  ماده (1) وزارت معارف مجاز است كه ورزش را در كليه مدارس جديده اجباري نمايد.  ماده (2) به غير از ايام تعطيل همه روزه در مدارس مزبور بايد ورزش به عمل آيد.  ماده (3) عده ساعات و اوقات ورزش و ترتيب آن را وزارت معارف تعيين خواهد كرد.  ماده (4) اين قانون پس از تصويب تا مدت يك سال در مراكز و ايالات و ولايات و تا مدت سه سال در ساير نقاط به مورد اجرا گذارده خواهد شد.

برنامه درسي تربيت بدني از سال 1306 تا 1382 در ايران شامل برنامه درسي بازي و ورزش بدون هدف، برنامه و الگو بوده است.  بنابراين، در ايران فقط ساعت درس تربيت بدني و ورزش بدون برنامه درسي مشخص وجود داشته است.  در سال تحصيلي 1382-83 برنامه درسی پایه اول دوره ابتدایی به طور سراسري در كشور به اجرا درآمد.  پس از آن برنامه درسي براي پايه دوم ابتدايي در سال 1383 و براي پايه سوم ابتدايي در سال 1384 و پايه چهارم و پنجم ابتدايي در سال 1385 به اجرا گذاشته شد. 

برنامه درسي تربيت بدني دوره راهنمايي و متوسطه نيز به طور همزمان در سال 1383 تدوين و سپس در سال 1384 به طور آزمايشي در برخي استان‌هاي كشور اجرا شد.  قرار بود كه در سال 1385 به طور سراسري در تمام كشور اجرا شود كه مديران جديد در وزارت آموزش و پرورش با آن مخالفت كردند.  هم اکنون برنامه درسی تربيت­بدنی دوره راهنمايی در مرحله تدوين و اعتباريابی است.

دکتر محمدرضا اسمعیلی- عضو گروه مطالعاتی برنامه درسی و تربیت بدنی

 

 

موضوع مرتبط :

تربیت بدنی به عنوان یکی از شاخه­های اصلی تعلیم و تربیت نقش مؤثری در تحقق اهداف آن ایفا می­نماید.  بسیاری از اهداف اجتماعی و فرهنگی تعلیم و تربیت از طریق تربیت بدنی و ورزش به منصه ظهور می­رسد.  در سال­های اخیر مطالعات طرح جامع تربیت بدنی و ورزش کشور،  ورزش را در چهار حوزه پرورشی، همگانی، قهرمانی و حرفه­ای تعیین نموده­اند، که مبنا قرار گرفتن ورزش پرورشی درآن فرصت­های بسیاری برای فعال شدن تربیت بدنی در آموزش و پرورش مهیا ساخته است.  در بخش ورزش پرورشی نداشتن برنامه درسی یک مشکل اساسی این حوزه در آموزش و پرورش است. 

گروه برنامه درسی تربیت­بدنی با توجه به ضرورت تظبیق مطالعات برنامه دزسی و تربیت­بدنی در اموزش و پرورش با ترکیبی از متخصصان تربیت­بدنی و برنامه ریزی درسی که با نگاه جامع و دقیق با اهداف و زمینه­های علوم مذکور آشنا باشند تشکیل می­گردد که بتوانند به طور علمی زمینه­های توسعه و گسترش تربیت­بدنی را در مدارس بر عهده داشته باشند. 

اهداف گروه

1.       ایجاد زمینه مناسب برای بررسی و مطالعه برنامه­های درس تربیت­بدنی در مقاطع مختلف تحصیلی

2.       تقویت پشتوانه­های نظری برنامه درسی تربیت­بدنی

3.       نقد و ارزیابی اهداف، سیایت­ها و برنامه­های درسی مدارس کشور

4.       برقراری ارتباط با مراکز علمی و پژوهشی تربیت­بدنی داخلی و خارجی به منظور تقویت برنامه­های درسی

5.       مشارکت در طراحی و تدوین برنامه­های درسی در سطوح مختلف

6.       ترویج مبانی نظری برنامه درسی تربیت بدنی از طریق از طریق انتشار منابع و کتب علمی مورد نیاز

        اعضای گروه

1.       دکتر محمد جوادی­پور: دکترای برنامه­ریزی درسی

2.       دکتر محرم آقازاده: دکترای برنامه­ریزی درسی

3.       دکتر محمدرضا اسمعیلی: دکترای تربیت­بدنی و علوم ورزشی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی

4.       دکتر مسلم پرتو: عضو مؤسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری­های اموزشی

5.       محمد پورکیانی: کارشناس ارشد تربیت­بدنی و علوم ورزشی و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

6.       دکتر علی خسروی: دکترای برنامه­ریزی درسی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی

7.       دکتر افسانه سنه: دکترای تربیت­بدنی و علوم ورزشی و مدیر گروه تربیت­بدنی و بهداشت  مؤسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری­های اموزشی

8.       مریم نادری: کارشناس ارشد مدیریت ورزشی 

نخستین شماره خبرنامه الکترونیک گروه مطالعات برنامه درسی و تربیت بدنی با همکاری آقایان: دکتر جوادی­پور، محمد پورکیانی و دکتر اسمعیلی و همچنین سرکارخانم دکتر سنه، منتشر گردید. گروه مطالعات برنامه درسی و تربیت بدنی دست همکاری کلیه عزیزان صاحب نظر وعلاقه­مند در زمینه تربیت بدنی و برنامه درسی را برای شماره­های بعدی می­فشارد.

مریم نادری
(دبیر خبرنامه تخصصی تربیت بدنی)