عنوان پایان نامه ای است که در دانشگاه تربیت معلم تهران تصویب شده و اکنون در مرحله ی نگارش است. دکتر یحیی قائدی استاد راهنما، دکتر میرعبدالحسین نقیب زاده و دکتر علیرضا محمودنیا اساتید مشاور این پایان نامه هستند. این پایان نامه مربوط به جواد فرزانفر دانشجوی مقطع دکتری فلسفه تعلیم و تربیت است.
روش تحقیق این پژوهش، تحلیل محتوایی تاملی است. تحلیل تاملی به فرایندی گفته می شود که طی آن محقق از توانایی شهودی و قوه تشخیص خود برای به تصویر کشیدن یا ارزیابی پدیده های مورد پژوهش استفاده می کند. دکتر قائدی استاد راهنمای این پایان نامه درباره جنبه جدید بودن و نوآوری این پژوهش چنین می گوید: «تحلیل داستان هایی که در خود مصداق هایی برای پرورش روحیه فلسفی دارند، امری بدیع و جدید بوده و تاکنون این مهم به صورت مشخص و متمرکز مورد بررسی و تبیین قرار نگرفته است. علاوه براین پرداختن به چگونگی رابطه ی بین فلسفه ی دوران کودکی و فلسفه ی قصه کاری است که جنبه ی تازگی خاص خود را دارد.»
محقق چهار مولفه ی استقلال طلبی، تفکر انتقادی، روحیه ی همدردی و دید فراشخصی را برای روحیه ی فلسفی مد نظر قرار داده است . لازم به ذکر است که در این رساله بیش از چهل داستان از نویسندگان معروف جهان و ایران در حیطه ی ادبیات وکودکان مورد تحلیل قرار خواهد گرفت که برای نمونه می توان به داستان سرایانی چون: هانس کریستیان آندرسن، رولددال، استریدلیندگرن، فرانسیس هاجسن بارنت، اریش کستنر، صمد بهرنگی و احمد اکبرپور اشاره نمود.
دكتر"نرگس كچوئي" روان شناس، در گفت و گو با ايرنا گفت: والدين براين باورند كه نوزاد هيچ چيز را متوجه نميشود و لازم نيست با او حرف بزنند، اين در حالي كه مغز نوزاد آماده براي پذيرش و يادگيري است و دوست دارد صداي والدين خود را بشنود و با محيط آشنا شود
وي گفت : والدين حتما بايد نام اشيا ، غذا،اسباببازي و يا هرچيز ديگري را كه به نوزاد ميدهند براي او بگويند و زماني كه كودك سعي ميكند به هر لفظي كلمه را ادا كند صحبت كردن او را قطع نكنند و اجازه دهند آن گونه كه راحت است آن را تلفظ كند
وي بااشاره به اينكه نوزادان به صداي افراد مونث بهترين پاسخ را ميدهند ، افزود : مطالعات نشان داده است كه صحبت با زبان كودك ، باعث تاخير در تكامل گفتار نميشود ، اما والدين بايد سعي كنند در صحبت با كودك تركيبي از لغات بزرگسالان را با صداي بچه گانه مورد استفاده قرار دهند
كچوئي گفت : در واقع با اين عمل بسترسازي مناسبي را براي كودك در اداي صحيح كلمات فراهم كردهايم
دكتر "محمود رسالتي" روان شناس نيز با اشاره به اينكه از چهار ماهگي به بعد، پنج حس نوزاد از تعامل و واكنش بيشتري برخوردار ميشود، گفت :بينايي كودكان بعد ازچهارماهگي در حال افزايش است به طوري كه توانايي پيگيري اجسام متحرك را از خود نشان ميدهد
وي افزود : والدين بايد بعد از چند ماه فضاي اتاق كودك را تغيير دهند و او را با ديگر فضاهاي بيرون از خانه و ديگر افراد خانواه آشنا كنند
وي اضافه كرد: كودكان علاقهمند به ديدن عكسهايي با رنگهاي شاد و پيچيده مي باشند بنابر اين بايد براي آنها كتابهاي داستاني تهيه شود كه رنگي وبا تصويرهاي بزرگ باشد زيرا اين عمل باعث افزايش آشنايي و عكس العمل كودك ميشود
رسالتي با اشاره به اينكه حس شنوايي كودك نسبت به تكلم او حساستر است، گفت:كودك دوست دارد صداهاي مختلف را بشنود و در مقابل آنها بسته به علاقه عكس العمل نشان ميدهد به طوري كه حتي آنها را تقليد ميكند و منتظر تشويق والدين ميماند
رسالتي گفت: والدين بايد حس چشايي فرزندان خود را تحريك كنند و بشناسند زيرا برخي از كودكان نسبت به يك سري از غذاها و طعمها آلرژي دارند كه اين خود باعث بيماري و بيقراري كودكان ميشود
وي افزود : درباره حس لامسه كودكان بايد اجازه داد آنها همه چيز را در خصوص زبري ، نرمي ، گرماو سرما احساس كنند تا بتوانند در مقابل آنها عكس العمل نشان بدهند
وي اضافه كرد : اولين پله براي بيدار و فعال كردن اين حس در نوزادان نوازش و در آغوش گرفتن آنها است زيرا با اين عمل به او اين احساس منتقل مي شود كه او را دوست دارند و جايش امن است
قصه و تأثير آن در تربيت كودكان
در كشور ما به رغم وجود گنجينه هاي علم و معرفت و داستآنها و افسانه هاي زيبا و آموزنده، اوليا و مربيان بيشترين وقت خود را به مسائل آموزشي كودكان اختصاص مي دهند و دانش آموزان نيز در خانه و مدرسه بيشتر اوقات خود را صرف يادگيري هاي غير فعال كرده، از سختي و خشكي دروس و اضطراب امتحان و نمره رنج مي برند. بدين ترتيب اغلب اوليا و مربيان از هدف اصلي تعليم و تربيت كه پرورش انسان هاي خلاق، مبتكر و كارآمد است، باز مي مانند.
هدف از ذكر اين مطالب آشنايي شما با روش هاي قصه خواني و قصه گويي براي كودكان دبستاني است كه نقش بسزايي در رشد و شكوفايي خلاقيت در كودكان دارد.
ادبيات كودكان چيست؟
ادبيات كودكان شامل قصه، شعر، نمايش، افسانه و داستان است. ادبيات كودكان عبارت است از تلاشي هنرمندانه در قالب كلام، براي هدايت كودك به سوي رشد، با زبان و شيوه اي مناسب و در خور فهم او. به بياني ديگر، ادبيات عبارت است از چگونگي تعبير و بيان احساسات، عواطف و افكار به وسيله ي كلمات در اشكال و صورت هاي گوناگون.
ادبيات، كودك را در همه ي اوقات زندگي پرورش مي دهد و باعث مسرت خاطر، وسعت تخيل و قوت تصور او مي شود و نيز نيروي ابتكار و ابداع به او مي بخشد. داستآنها و اشعاري كه كودكان مي خوانند و مي شنوند اثري عميق در فكر و روحيه ي آنان مي گذارد و ايشان را براي رويارويي با مسائل رشد و معاشرت با ديگران آماده مي سازد و نيز در درك و فهم مشكلات زندگي آنان را ياري مي كند.
ادبيات كودك، به ويژه در زمينه هاي زبان آموزي و آموختن كلمات تازه به كودكان، نقش قاطعي دارد.
هدف هاي برنامه ي ادبيات كودكان در آموزش و پرورش دوره ي ابتدايي عبارت اند از:
1- كمك به پرورش قدرت بيان و عواطف و افكار كودكان.
2- تقويت و پرورش نيروي تخيل در كودكان.
3- تحريك قوه ي ابتكار و ابداع در كودكان.
4- ايجاد عشق و علاقه به ادبيات در كودكان.
در تعريف ادبيات كودكان مي توان گفت: مجموعه ي نوشته ها، سروده ها و گفتارهايي است كه از طرف بزرگسالان جامعه براي استفاده ي خردسالان فراهم مي آيد، يا خردسالان خود خالق آن هستند.
5- رشد اعتماد به نفس كودك و علاقه مند ساختن او به آزادي و عدالت اجتماعي.
6- برآورده كردن نيازهاي عاطفي كودك و آماده ساختن او براي دريافت پيام هاي اخلاقي و انساني و شهروندي خوب بودن.
تأثير قصه در كودكان
داستان و قصه نقش بسيار مهمي در تكوين شخصيت كودك دارد. از طريق قصه ها و داستان هاي خوب، كودك به بسياري از ارزش هاي اخلاقي پي مي برد. پايداري، شجاعت، نوع دوستي، اميدواري، آزادگي، جوانمردي، طرفداري از حق و حقيقت و استقامت در مقابل زور و ستم ارزش هايي هستند كه هسته ي مركزي بسياري از قصه ها و داستآنها را تشكيل مي دهند.
پرورش حس زيبايي شناسي در كودك، متوجه ساختن كودك به دنيايي كه اطرافش را فرا گرفته، پرورش عادات مفيد در كودك، تشويق حس استقلال طلبي و خلاقيت كودك هدف هاي اصلي طرح قصه هاي خوب براي كودكان است.
انتخاب قصه هاي مناسب
مسئله ي انتخاب كردن قصه، با توجه به انبوه موادي كه در اختيار قصه گوست، به ويژه براي قصه گوهاي تازه كار و مبتدي، مشكلي اساسي است. حتي بهترين و برجسته ترين قصه گوهاي حرفه اي هم قادر به گفتن هر داستاني نيستند. قصه گو، قهرمانان خود را از قصه هايي مي سازد كه با شخصيت خاص و سبك او متناسب باشند. قصه گوي تازه كار، ابتدا بايد سعي كند كه ويژگي هاي شخصيت و سبك گويش خود را ارزيابي كند. سپس از خودش بپرسد: چه نوع داستان هايي را مي توانم مؤثر و خوب بيان كنم؟ چگونه مي توانم شخصيت خود را با قصه هماهنگ كنم تا هر دو بتوانيم با شنونده ارتباط برقرار كنيم؟
پس از آن كه قصه گو كار انتخاب كردن را تمام كرد، وارد مرحله ي آماده كردن داستان براي گفتن مي شود كه از مهم ترين گام هايي است كه در جهت به كار گرفتن فن قصه گويي برداشته مي شود. قصه گو بايد به خاطر داشته باشد كه كار او از بر كردن يا از رو خواندن نيست، بلكه كار او قصه گفتن است كه مانند تجربه اي يگانه باقي مي ماند.
از بر كردن قصه اغلب نخستين مانعي است كه راه سير طبيعي و خودانگيخته ي يك قصه گويي موفق را سد مي كند. قاعده ي درست اين است كه هرگز نبايد داستاني را براي «گفتن» به خاطر سپرد، بلكه با توجه به ساختمان قصه، به خاطر سپردن طرح آن كافي است.
انتخاب و آماده كردن داستان، نخستين گام ها در راه پيشبرد هنر قصه گويي است و هنر قصه گويي بر آنها استوار مي شود. قصه گوهاي مبتدي و تازه كار به زودي متوجه مي شوند زماني را كه براي رسيدن به اين مرحله از رشد سپري كرده اند، سرمايه گذاري مفيدي بوده است.
آماده كردن ذهن و بيان ، در ارائه ي موفقيت آميز يك قصه مهم ترين مُتغيّر به شمار مي آيد. بدون اين انتخاب و آماده كردن بسيار دقيق، قصه گو نبايد انتظار به دست آوردن يك تجربه ي موفق را داشته باشد.
انتخاب از دکتر یحیی قائدی
طراحي برنامه درسي آموزش فلسفه به كودكان در پايه اول ابتدايي
دانشگاه تربیت معلم
دانشجو: نرگس سجاديان جاغرق
استاد مشاوره: دکتر یحیی قائدی
استاد راهنما: دکترمحمد عطاران
چكيده
پژوهش حاضر با هدف طراحی برنامه درسی آموزش فلسفه به کودکان در پایه اول ابتدایی در ایران صورت گرفته است. اهداف کلی برنامه درسی در این پژوهش بر اساس مطالعه مبانی نظری (روانشناسي كودك،جامعه شناسي كودك ، ادبيات كودك ، برنامه درسي آموزش فلسفه به كودكان و ماهيت دوره ابتدايي ) تدوین گردید. سپس با توجه به اهداف، رئوس محتوای برنامه درسی كه شامل يك سري اصطلاحات فلسفي با توجه به رشد شناختي كودكان در اين مقطع سني ارائه گرديد. راهبردهای یادهی- یادگیری با توجه به ويژگي هاي روش اجتماع پژوهشي و رویکردهای آموزشي آموزش فلسفه به كودكان مشخص گردید روش پژوهش دارای ابعاد نظری و توصیفی-پیمایشی است. با استفاده از روش توصیفی- پیمایشی برنامه مورد نظر تعیین گردید و برنامه به دست آمده را با استفاده از نظر متخصصان برنامه درسی و آموزش فلسفه به کودکان اعتبار سنجی گردید. برای این منظور پرسشنامهای فراهم و در اختیار 20 نفر از متخصصان برنامه درسی و آموزش فلسفه به کودکان قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که اکثر متخصصان، اهداف پیشنهادی، رئوس محتوا، راهبردهای یادهی – یادگیری و رویکردهای این پژوهش را نسبتا مطلوب ارزیابی کردهاند.
واژگاه کلیدی:
آموزش فلسفه به کودکان- برنامه درسی آموزش فلسفه به کودکان – رویکرد- پایه اول ابتدایی
بررسی چالش ها و فرصت های آموزش فلسفه به کودک و ارائه الگویی برای اموزش و پرورش ایران
گزارش پایان نامه در حال انجام
دانشجو: فاطمه سادات موسوی
استاد راهنما: خانم دکتر حسینی
در شرایط جامعه امروزی تغييرات و تحولات گسترده ي فرهنگي، اجتماعي واقتصادي، مشكلات جديد و به تبع آن، انتظارات تازه اي براي مدارس و نظام هاي آموزش و پرورش جهاني درپي داشته است.یکی از برنامه هایی که با توجه به انتظارات مذکور در حال حاضر موردتوجه متخصصان قرار گرفته برنامه آموزش فلسفه به کودک است. این برنامه هم اکنون در بیش از100 کشور دنیا اجرا می شود و در کشور ما نیز در سال های اخیر اقبال قابل توجهی نسبت به اجرایی کردن این برنامه صورت گرفته است. اما همان طور که می دانیم اجرای هر برنامه ای برای اولین بار با چالش ها و موانعی مواجه خواهد شد که این برنامه از این مسئله مستثنی نمی باشد. علاوه بر وجود چنین مشکلاتی که از سوی محیط، اجرای این برنامه را با مشکل مواجه می کند و ما در این پایان نامه از آنها به عنوان تهدیدهای خارجی یاد کرده ایم؛ این برنامه به لحاظ خاستگاه غربی ای که دارد در جاهایی ممکن است با فرهنگ و ویژگی های بومی ما در تعارض قرار بگیرد و آنها را مورد چالش قرار بدهد. این خلاها نیز که با توجه به خاستگاه غیر بومی این برنامه محتمل است تحت عنوان ضعف ها در پایان نامه مورد بررسی قرر گرفته است. واضح است بی توجهی به این ضعفها و اجرای این برنامه بدون در نظر گرفتن ویژگی ها و نیازهای بومی منجر به خطا رفتن و ایجاد آسیب های احتمالی ناشی از عدم شناخت و تامل کافی در اجرا خواهد شد. پژوهشگر در جهت حرکت و نیل به هدف این پایان نامه که شناسایی نقاط قوتها، ضعفها و همچنین فرصت ها و چالش های P4c است از کانال مصاحبه با افرادی که به نحوی با این برنامه درگیر بوده اند اقدام به شناسایی موارد مذکور کرده است. این مصاحبه ها در دو بخش مصاحبه با معلمان و مصاحبه با متخصصان تدارک دیده شده است. معلمان مورد مصاحبه افرادی بودند که بیش از یکسال تجربه آموزش فلسفه به کودکان را داشته اند و معیاری که در انتخاب متخصصان مورد توجه قرار گرفته است داشتن حداقل یک مقاله یا فعالیت پژوهشی در زمینه فلسفه برای کودکان بود. از آنجایی که هدف نهایی این پایان نامه ارائه الگویی مطلوب برای اجرای این برنامه در آموزش وپرورش است؛ از طریق برنامه ریزی استراتژیک و مد نظر قرار دادن سخنان متخصصان و معلمان برای حل چالش ها و ضعف ها، راهکارهای استراتژیک برای به حداقل رساندن ضعف ها و چالش ها ارائه شده است.
رشته: روان شناسي عمومي واحد علوم و تحقيقات
عنوان: تاثير اجراي برنامه فلسفه براي كودكان بر روي قضاوت اخلاقي كودكان( دختر پايه چهارم ابتدايي منطقه پنج تهران)
گردآورنده: سارا منصفي
استاد راهنما: دكتر ابولفضل كرمي
مشاوران: سعيد ناجي، فريبرز باقري
تاريخ دفاع: 20 /11/ 1388
به اعتقاد رابرت فيشر درواقع اساسي ترين نيازي كه در سيستم آموزشي سنتي ناديده گرفته مي شود، تشويق كودكان به تفكر است؛ آنگونه كه فرديت اصيل آنان را منعكس كند. كندوكاو فلسفي مستلزم كاوش در اصول اخلاقي و ارزش هاي جامعه بوده، باعث هوشياري نقادانه در كودكان مي شود و باعث دخالت آنان به عنوان متفكران اين جهان و تحول گرايان جهان آينده خواهد گرديد. در اين ميان، اخلاق و قضاوت اخلاقي اهميت ويژه اي دارند. به نظر مي رسد كه فرايندهاي تفكر و قضاوت كردن ارتباط تنگاتنگي با هم دارند. ليپمن مي گويد قضاوت ها همان تصميم هايي است كه قبلا مبهم و نامعين بودند (مرعشي 1388،121). قضاوت ها در طي فرايند يا در پايان فرايند كاوشگري پديد مي آيند. اهميت يا تاثير قضاوت خوب به عنوان يك عامل تعيين كننده در نحوه گذراندن امور زندگي به سادگي قابل فهميدن نيست. مي توان اذعان كرد كه داوري هاي غلط عامل بسياري از مشكلات و مسائلي است كه كودكان و نوجوانان با آن مواجه هستند. تقويت توانايي كودكان در قضاوت هاي خوب بايد براي مربيان درگير در آموزش تفكربهتر، يك امر حياتي باشد.
اين پژوهش به دنبال بررسي تأثير آموزش فلسفه براي كودكان و نوجوانان به عنوان يك برنامه درسي بر بهبود قضاوت اخلاقي دانش آموزان و همچنين بررسي تأثير آن بر رفتار و كردار آنان و همينطور تاثير آن بر ميزان علاقمندي كودكان بوده است كه يكي از مهمترين خلاء هاي آموزش در عصر جديد است و در آن، ضرورت وجود افرادي با قضاوت هايي صحيح و اخلاقي بيش از گذشته احساس مي شود. فرضيه اصلي اين پژوهش، توسط پرسشنامه قضاوت اخلاقي (MJT) با اعمال تغييراتي سنجيده شد. براي بررسي آن، از روش نيمه آزمايشي پيش آزمون _ پس آزمون با گروه كنترل استفاده شده است. يك كارگاه 10 جلسه اي به مدت دو ماه و نيم (هفته اي يك جلسه و هر جلسه 90 دقيقه) تشكيل شد و از روش كلاس داري و حلقه كندو كاو شارپ –ليپمن و داستانهاي فكري فليپ كم و رابرت فيشر بهره گرفته شد. به اين صورت كه در ابتدا، ازگروه آزمايش، پيش تست آزمون قضاوت اخلاقي گرفته شد و در پس از برگزاري يك دوره ده جلسه اي آموزش فلسفه براي كودكان، مجددا با انجام دوباره همان تست، اين تعداد مورد ارزيابي قرار گرفتند.در همين حال، با ارائه تست هاي مذكور(پيش آزمون و پس آزمون)، گروه گواه نيز ، همزمان با گروه آزمايش، مورد ارزيابي قرار گرفت.
علاوه برروش كمّي، رفتار و عملكرد كودكان به صورت كيفي (مشاهدات مربي ، مصاحبه با والدين، معلمان و همچنين ارزيابي خود دانش آموزان) نيز گزارش شده است. نتايج پژوهش نشان داد آموزش فلسفه براي كودكان بر بهبود قضاوت اخلاقي در دانش آموزان دختر پايه چهارم دبستان مؤثر بوده و همچنين نتايج به دست آمده، مؤيد ارتقاء و تقويت بيشتر رفتار و كردار اخلاقي دانش آموزان بود و نشان از علاقمندي آنان به اين برنامه داشت. نتايج اين پژوهش با يافته هاي تحقيقات انجام شده، هماهنگ است.
با تشکر
فرزانه شهرتاش
مسئول گروه پژوهشی معلمان فلسفه برای کودکان
آلبرت اينشتين[1] در مقاله اي تحت عنوان آموزش به عنوان رشد دهنده قضاوت و تفكر، عنوان كرده است كه "اگر يک فرد جوان،ماهيچه ها و استقامت فيزيکي خود را به کمک ورزش پرورش دهد، او در آينده براي هر کار فيزيکي آماده خواهد بود.اين مسئله، مشابه با پرورش دادن ذهن و تمرين ذهني و مهارت هاي دستي مي باشد (Einstein1950,726),.بنابراين، تعقل و تفکر که در اين شيوه توسط آموزش تعريف ميشود، به نكته مهمي اشاره دارد:
"آموزش همان چيزي ست که در فرد، بعد از فراموش کردن همه چيز هايي که در مدرسه ياد گرفته،باقي مي ماند".وي با اين فكر كه مدرسه بايد دانش هاي تخصصي و مهارتهايي را که فرد بايد در آينده در زندگي خويش مستقيما استفاده کند را آموزش دهد،مخالفت كرده و ادامه مي دهد كه "تقاضاهاي زندگي آنقدر متنوع ومتعدد است که اجازه چنين آموزش هاي تخصصي را در مدرسه براي فرد ممکن نمي سازد.جداي از آن، به نظر من مدارس بايد هميشه اين هدف را داشته باشند که افراد جوان را به عنوان شخصيت هايي هماهنگ وارد اجتماع کنند نه به عنوان متخصص و اين مسئله حتي شامل مدارس فني و تخصصي كه دانش آموزان آن خود را براي يک شغل قطعي معين آماده ميکنند نيز مي شود.رشد توانايي هاي عمومي، براي تفکر و قضاوت مستقل،بايد در درجه اول قرار گيرد.اگر يک فرد به مسايل بنيادي و اساسي موضوع مورد نظرش تسلط پيدا کند و آموزش ببيند که چگونه تفکر و عمل مستقل داشته باشد، اين فرد مطمئنا راه خود را خواهد يافت و علاوه بر آن، نسبت به کسي که اصولا آموزشش شامل فراگيري دانش جزيي و خاص بوده است،بهتر قادر ميشود خود را با پيشرفت و تغيير هماهنگ سازد. (Einstein1950,726),
عنوان پژوهش: بررسی تاثیر اجرای برنامه « فلسفه برای کودکان » بصورت اجتماع پژوهشی بر افزایش عزت نفس و بهبود روابط میان فردی در دانش آموزان پایه ابتدایی شهر تهران)در دوره دکتری مشاوره دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات)
مهرنوش هدایتی[1]، یحیی قائدی[2]، عبدالله شفیع آبادی[3]
در این پژوهش به بررسی تأثیر اجرای برنامۀ آموزش تفکر، با عنوان « فلسفه برای کودکان » به صورت اجتماع پژوهشی، بر بهبود عزت نفس و مهارت های میان فردی در دانش آموزان مقاطع تحصیلی سوم تا پنجم دبستان های دخترانه و پسرانه منطقه 5 آموزش و پرورش شهر تهران پرداخته شد. برای این منظور 190 دانش آموز در سه پایه تحصیلی بطور تصادفی انتخاب شدند (97 پسر، 93 دختر) و مجدداً بطور تصادفی در دو گروه شاهد و آزمایش قرار گرفتند(88 نفر در گروه آزمایش و 102 نفر در گروه گواه). سپس با استفاده از پرسشنامه عزت نفس کوپر اسمیت و پرسشنامه های دستیابی به مهارت های اجتماعی اردلی و آشر و مهارت های ارتباطی معلم ویر و داوین، دو متغیر عزت نفس و مهارت های اجتماعی دانش آموزان سنجیده شد. پس از مقایسه میانگین نمرات این دو متغیر در آزمودنی ها با آزمون T گروه های مستقل، مشخص گردید که دانش آموزان قبل از اجرای برنامه از نظر عزت نفس و مهارت های ارتباط میان فردی تفاوت معناداری با هم نداشته اند. سپس کودکان گروه آزمایش طی 12 جلسه هفتگی بمدت 5/1 ساعت در جلسات « فلسفه برای کودکان » گرد مربی آموزش دیده نشسته و به پرورش تفکر می پرداختند. در پایان دوره مجدداً همان پرسشنامه ها اجرا شد و از طریق آزمون مقایسه میانگین تفاضل نمرات پیش و پس آزمون در دو گروه شاهد و آزمایش مشخص گردید که اجرای این برنامه می تواند بر بهبود مهارت های ارتباط میان فردی و ارتقای عزت نفس دانش آموزان تأثیر معناداری بگذارد. همچنین برای بررسی ماندگاری اثر این برنامه 4 ماه بعد مجدداً دانش آموزان در این متغیرها مورد ارزیابی قرار گرفتند که یافته ها حاکی از تأیید ماندگاری اثر این برنامه بود. علاوه بر این به کمک آزمون تحلیل واریانس یکطرفه، مشخص گردید که در میان دختران و پسران شرکت کننده در این برنامه از نظر ارتقای عزت نفس تفاوت معناداری وجود ندارد ولی از نظر بهبود مهارت های ارتباط میان فردی پسرها افزایش بیشتری را نشان داده اند. خصوصاً بیشترین افزایش در پسران کلاس چهارم مشاهده شد.
· برگزاري نشست های تخصصی
نشست تخصصي «ديدگاههايي در فلسفه براي كودكان»؛ در تاريخ 30/10/88 در سالن اجتماعات پژوهشگاه علوم انساني برگزار شد. در اين نشست دكتر قاسم پورحسن مدير گروه فلسفه براي كودكانِ پژوهشگاه پيرامون مباني نظري فلسفه براي كودكان به سخنراني پرداخت. ديگر سخنرانان نيز درباره مقالههايي كه در فصلنامه فرهنگ (شماره ويژه فلسفه براي كودكان) ارائه داده بودند سخنراني كردند. موضوع سخنراني خانم دكتر هدايتي «فلسفه براي كودكان؛ رايحه تفكر» بود. مقاله دكتر قائدي به برنامه درسي آموزش فلسفه بركودكان در دورة راهنمايي و متوسطه اختصاص داشت. سعيد ناجي با عنوان آسيبشناسي برنامه فبك و رويكرد سنت اسلامي به سخنراني پرداخت. سخنرانی دكتر بانكي نيز پیرامون مقالهاي بود که در مجله فرهنگ به زبان آلماني با موضوع «فلسفه براي كودكان در آلمان» ارائه داد.
نشست تخصصي «كودك و تفكر»؛ در تاريخ 9 اسفند در پژوهشگاه علوم انساني برگزار شد. سخنرانان با موضوعات متفاوت به بررسي موضوع كودك و تفكر پرداختند. خانم دكتر مژگان رشتچي سخنراني خود را با عنوان مباني نظري رشد تفكر و زبان از ديدگاه ويگوتسكي و رابطه آن با فلسفه براي كودكان اختصاص داده بود. در ادامه دكتر مهدي معينزاده به سخنراني دربارة «مثنوي؛ برآورنده مراد فبك از داستان» پرداخت. همچنين سعيد ناجي ويژگيهاي داستانهاي برنامه فبك را به عنوان موضوع سخنراني خود مدّنظر قرار داد. و دكتر يحيي قائدي با موضوع «درآمدي برآموزش منطق براي كودكان» سخنراني خود را ارائه داد. موضوع سخنرانی خانم دكتر مهرنوش هدايتي «تأثير اجراي برنامه فبك بهصورت حلقه كندوكاو برافزايش عزت نفس دانشآموزان» بود و در آخر دكتر صالح حسنزاده به سخنراني دربارة «نقش نفس و داستانهاي واقعي در رشد فكري كودكان» پرداخت.
· برگزاري نشستهاي مطالعاتي
3 نشست مطالعاتي در رابطه با فلسفه براي كودكان برگزار شد كه دو نشست آن به حوزه روانشناسي و يك نشست به حوزه داستاني فلسفه براي كودكان اختصاص داشت. اين نشستها از سوي بخش روانشناسي به دبيري محمد حاجيزاده تحت عناوین «نظريه روانشناختي ويگوتسكي» در تاريخ 6/11/88 توسط سوسن سالاری و «رشد قضاوت اخلاقي از ديدگاه كلبرگ» در تاريخ 28/1/89 توسط فاطمه پوران، همچنین «هرمنوتيك در ادبيات و فلسفه» در تاريخ 4/12/88 با سخنراني دكتر مهدي معينزاده از سوي بخش داستاننويسي به دبيری روميناسادات كرماني برگزار شد.
· تشكيل بخش منطق و تفكر انتقادي
از آن جايي كه از اهداف فلسفه براي كودكان پرورش انواع تفكر، از جمله تفكر خلاق، انتقادي و مسئولانه است و همچنين نكته قابل توجه در داستانهاي فبك وجود نكات منطقي و فلسفي است كه باعث به چالش كشيده شدن گفتگو ميشود، لذا ضرورت آموزش تفكر منطقي و انتقادي در برنامه فبك بهطور چشمگيري احساس ميشود. گروه فبك با شناسايي و دعوت از اساتيد، محققان و دانشجويان كارشناس در اين زمينه در پي هم فكري و جلب نظرات و ايدههاي ايشان براي رسيدن به اهداف مورد نظر است. از اينرو بخش منطق و تفكر انتقادي نيمه دوم سال 1388 در گروه فبك پژوهشگاه علوم انساني تأسيس شد. زينب دوستمحمديان دبيري اين بخش را برعهده دارد.
· ترجمه كتاب
كتاب كشف هري توسط آقاي رضا دانشور حسيني انجام شده و اكنون در مرحله ويرايش است. قرارداد ترجمه كتاب “philosophy in the classroom” با آقاي زهير باقري زير نظر بخش ترجمه به دبيري سميرا پزشكپور منعقد و ترجمه آن آغاز شده است.
· مجله فرهنگ
فصلنامه فرهنگ ويژه فلسفه براي كودكان و نوجوانان منتشر شد. اين ويژهنامه زير نظر بخش بينالملل به دبيري سيده فاطمه موسوي متشكل از مقالههاي داخلي و خارجي به چهار زبان فارسي، انگليسي، فرانسه و آلماني است.
· پاياننامه
سعيد ناجي؛ كارشناس فلسفه براي كودكان؛ بهعنوان استاد مشاور در تدوين پاياننامه در حوزه فلسفه براي كودكان مشاركت داشت.
سارا منصفي دانشجوي روانشناسي دانشگاه آزاد واحد علوم تحقيقات با موضوع «تأثير اجراي برنامه آموزشي فلسفه برای کودکان بر روي قضاوت اخلاقي كودکان 11-7 سال تهران» و سميه خطيبي مقدم دانشجوي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران با موضوع «آموزش و پرورش جديد و رشد مهارتهاي گفتگويي، بررسي تأثير روش اجتماع كندوكاو فلسفي بر مهارتهاي گفتگويي دانشآموزان» از جمله افرادی بودند که پایان نامه خود را به این موضوع اختصاص دادند.
· چاپ كتاب
جلد اوّل كتاب «كندوكاو فلسفي براي كودكان و نوجوانان»(گفتگو با پيشگامان)؛ به چاپ دوم رسيد. چاپ اوّل اين كتاب در سال 1386 انجام شد.
ترجمه كتاب «ليزا» و اقتباسي از اين داستان با عنوان «ليلا» به زير چاپ رفت.
همچنين طرح كتاب بومي سازي داستانهاي فبك در حال انجام است و 80% كار تاكنون به اتمام رسیده است.
پژوهشگاه علوم انسانی و فرهنگی
1-ارائه سخنرانی در مورد اموزش فلسفه به کودکان برای سرگروه های اموزشی فلسفه و منطق تمامی مناطق آموزش و پرورش استان خوزستان در بهمن 88
2- ارائه سخنرانی برای دبیران فلسفه و منطق ناحیه 4 اموزش و پرورش اهواز در مورد فلسفه برای کودکان در اسفند 88
3- انجام پایان نامه تحت عنوان بررسی تاثیر روش اجتماع پژوهشی بر رشد قضاوت اخلاقی دانش اموزان دختر پایه پنجم ابتدایی شهر اهواز) توشط پروین صرامی و دفاع از آن در اسفند 88 به راهنمایی دکتر منصور مرعشی
4- انجام پایان نامه تحت عنوانمقایسه مبانی معرفت شناختی پیاژه و لیپمن با تاکید بر برنامه اموزش فلسفه به کودکانتوسط اکرم شوشتری تاریخ دفاع اسفند 88.استاد راهنما دکتر صفایی مقدمو مشاور دکتر منصور مرعشی
5- انجام پایان نامه تحت عنوان (مقایسه تطبیقی برنامه اموزش فلسفه به کودکان از دیدگاه رابرت فیشر و ماتیو لیپمن) توسط خانم مهرگان تاریخ دفاع شهریور 88(دانشگاه پیام نور واحد تهران)استاد راهنما دکتر محمد رضا سرمدیو مشاور دکتر منصور مرعشی
ترجمه کتاب
کتاب فلسفه در کلاس درس از ماتیو لیپمن و همکاران(گروه مترجمین) در مرحله ویرایش ادبی و علمی
کتاب تفکر در اموزش و پرورش از لیپمن(گروه مترجمین) در مرحله ویرایش ادبی
کتاب لیزا(از مجموعه داستان های فلسفی)از لیپمن و همکاران .در مرحله ویرایش ادبی
هرسه کتاب توسط انتشارات رسش منتشر خواهد شد.
تهیه کننده:دکتر منصور مرعشی
استادیار دانشگاه شهید چمذان اهواز
اولین خبر نامه گروه مطالعاتی برنامه درسی فلسفه برای کودکان پیش روی شماست. ضمن تشکر از جناب آقای دکتر مهر محمدی و دکتر علی عسکری که این ایده را طرح و پی گیری نمودند. لازم می دانم از کلیه همکارانی که ما را در این راه یاری نمودند تشکر نمایم از جمله:
- دکتر منصور مرعشی از دانشگاه شهید چمران اهواز،
- سعید ناجی عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی،
- دکتر مهرنوش هدایتی،
- خانم شهرتاش،
- خانم سجادیان،
- خانم رمضانی،
- خانم منصفی،
- آقای جواد فرزانفر
گروه مطالعاتی فلسفه برای کودکان دست همکاری کلیه عزیزان را برای شماره های بعدی می فشارد و از هم اکنون آمادگی دریافت کلیه موارد قابل درج در خبرنامه را دارد
یحیی قائدی