مقدمه
هدف از ارائه برنامه درسي فلسفه براي كودكان، بدون ساده سازي آن، آن است كه به جاي آموزش آكادميكي تاريخ فلسفه، فلسفه را بر فلسفهورزي استوار سازد. روش بنيادي چنين برنامهاي استفاده از گفتگوي سقراطي در يك اجتماع تحقيقي است. ادعاي ارتباط فلسفه با آموزشهاي مدرسهاي بر اين فرض استوار است كه فلسفه ميتواند، حالتهاي انتقادي شاگردان (نظير: تعجب كردن، درخواست معيار كردن و ...) و استدلال، شكل دهي مفهوم، گذراندن و مهارت جستجوگري را در آنان پرورش دهد. فلسفه در مدرسه، از يك طرف بحثي در حال پيشرفت درباره نظام تربيتي آينده ماست به نحوي كه ميتواند آموزشهاي سالمي را در اين رابطه كه فلسفه چگونه ميتواند در كلاسها و سالهاي مدرسه اجرا شده و درهم تنيده شود را فراهم نمايد. بنابراين فلسفه براي كودكان توضيح ميدهد كه چگونه هر معلم در هر موضوعي ميتواند مدلي از تحقيق فلسفي را قبول كند و آن را با موقعيت كلاس درس سازگار كند. فلسفه در صورتي كه به عنوان فعاليتي همگاني و گفتگويي برحسب آنچه سقراط انجام ميداد درنظر گرفته شود، خيلي بهتر فهميده ميشود تا اينكه صرفاً به عنوان يك موضوع درسي درنظر گرفته شود كه بايد در حافظه كودك ريخته شود. فلسفه براي كودكان اساساً از الگوي معلم- شاگرد كه معلم دانشش را به شاگردان واگذار ميكند و به عبارت ديگر شاگردان به عنوان ظروف خالي تلقي ميشوند، متفاوت است. برنامههاي فعلي گرچه در لفظ و حتي در اهداف اوليه مبتني بر تفكر انتقادي هستند اما هر كسي كه شاهد چنين برنامههايي باشد، بخوبي در مييابد كه كه آنها آنچه را كه موعظه ميكنند، كاكلاً به عمل در نميآورند. فلسفه براي كودكان، فلسفه را به عنوان سكوي پرتابي مورد استفاده قرار ميدهد كه عقل، تصور اخلاقي، تفكر انتقادي و خلاق كودكان را تيز ميكند. فلسفه نه فقط به آنها ياد ميدهد كه به موارد فوق احترام بگذارند، بلكه به آنها اجازه ميدهد كه پيشرفت كنند و شكفته شوند.
اين اعتقاد وجود دارد كه فلسفه را ميتوان از نو به نحوي طراحي كرد كه به كودكان پرشور و مشتاق خوش آمد بگويد و مقبول طبع آنان قرار گيرد و برنامه درسي نيز به نحوي طراحي شود كه بتواند از فلسفه استقبال خوبي به عمل آورد. گرچه فلسفه صرفاً يك موضوع درسي است؟ به تناسب بحث مورد اين كه فلسفه چيست؟ برخورد با فلسفه به عنوان يك موضوع درسي نيز متفاوت بوده است.
ولي در هر صورت آن عده كه فلسفه را فراتر از يك موضوع درسي ميدانند از حدود 30 سال پيش تاكنون اقدام به طراحي و اجراي برنامهاي تحت عنوان فلسفه براي كودكان (P4C) كردهاند، اين برنامه درسي همانقدر كه توانستهاست حاميان جدي براي خود دست و پا كند، مخالفان و منتقدان جدي نيز پيدا كرده است.
برخي از اين اتقادها متوجه مفهومي از فلسفه است كه مورد قبول طراحان اين برنامه است و برخي ديگر از آنها متوجه خود برنامه درسي است (فارغ از مباني نظري) با توجه به اينكه آموزظ فلسفه به كودكان خود را در قالب برنامه درسي مطرح كرده است، يكي از اقدامات لازم و ضروري در اين زمينه بررسي و نقد آن از زاويه ديد برنامهريزان درسي است و اين يكي از زمينههايي است كه گروه برنامهدرسي و فلسفه براي كودكان را با انجمن مطالعات برنامه درسي و اهداف آن مرتبط ميسازد.
گروه (SIG-P4C) قصد دارد تا زمينههاي فوق و زمينههايي كه به تبع توسعه اين رشته پديدار ميشود را مورد بررسي و كاوش ميداني قرار ميدهد. اين كاوشها در درجه اول حالت انتقادي خواهد داشت يعني برنامه درسي موجود آموزشي فلسفه به كودكان را مورد نقد قرار خواهد داد. هدف از اين بررسيها ابتدا اشاعه نظري خواهد بود و آنگاه بررسيهاي آزمايشي و تهيه برنامههاي درسي و اجراي آن مورد توجه قرار خواهد گرفت.
به طور خلاصه ضرورت تشكيل چنين گروهي را ميتوان اينگونه برشمرد:
1. هماهنگي و همسويي با تحولات برنامه درسي
2. گسترش دانش برنامه درسي در حوزه فلسفه و فلسفه براي كودكان
3. تنوع و پيچيدگي پيدا كردن جوامع و نياز به مهارتهاي عقلاني و فلسفي
4. عدم اثربخشي در فلسفه به شيوه فعلي (گريز از فلسفه و مشكل دانستن آن و عدم موفقيت در ايجاد مهارتهاي عقلاني و ... نشان ميدهد كه اين درس نتوانسته است اثربخشي لازم را داشته باشد)
اهداف:
1. نقد برنامه درسي آموزشي و فلسفه به كودكان
2. اشاعه نظري (از طريق ترجمه و تأليف) به منظور ايجاد درك عمومي از اين برنامه
3. بررسيهاي ميداني (در زمينه ميزان پيش آمادگيهاي اجتماعي و آمادگيهاي نظام آموزشي)
4. تهيه برنامه درسي بومي و ويژه
5. آزمايش و اجرا و ارزيابي
6. ترويج عملي برنامه از طريق جلسات، نشستها، كارگاهها، سخنراني
اعضاء گروه:
1. يحيي قائدي،( دكتري فلسفه آموزش و پرورش)
2. خسرو باقري (دكتري تربيت)
3. صفايي مقدم (دكتري تربيت)
4. منصور مرعشي (دانشجوي دكتري فلسفه آموزش و پرورش)
5. سعيد ناجي (فوق ليسانس فلسفه علم)
6. جعفر جهاني (دكتري فلسفه آموزش و پرورش
